Rachel Ní Chuinn looks here at mapping and art, in particular the mapping of land and of the body. She draws on the works of Kathy Prendergast, Alanna O'Kelly and Dorothy Cross, among others.

Kathy Prendergast: image from Body Map series, 1983; image is stored here.

Teorainn agus stair i measc ealaíon na mban

I dtuaisceart na hÉireann tá sé thar a bheith éasca éifeacht sodhchaí scoilte a fheiscint ar na sráideanna agus ar na ballaí, anseo sa deisceart léirítear conair na plandáilithe imithe i mbealach níos teibi.  Bean ghorm phoiliticiúil is í Bell Hooks, an scríbhneoir Meiriceánach ar chearta daonna.  Dar léi go mbíonn nasc dlúth ceangailte idir tír gafa agus an corp baineann, sé a dúirt sí ina leabhar Yearning:

Séard atá i gcéist san alt seo na dearcadh a thabhairt ar an smaoineamh go mbíonn plé ar stair cóilínithe na hÉireann ceillte in obair ealaíontóirí áirithe atá gafa leis an gcorp baineann. 

In obair Kathy Prendergast déantar an pointe seo go cumasach le stíl tuiscineach.  Tré léarscáiliú a dhéanamh ar a cuid choirp féin, tarraingníonn sí chun tosaigh na millte tuairimí ar theorainn, limistéirí, foghail, trúailliú, rangniú, aicmniú agus ainmniú. 

http://www.hws.edu/aca/depth/art/gallery/laughter/12o.html, 11 Iúil 2001

Mar aon le ceachtanna na haoise seo, ní féidir leat léarscáil a dhéanamh gan tú féin a chur sa phictiúir.

Sa taispeántais Shifting Ground in IMMA ag tús na bliana, bhí tryptych físe ag Alannah OKelly le feiceáil.  Le beim láidir ar an dtalamh agus an nádúr, ba léir go raibh ceangail cruthaithe aici idir fhoirm an choirp agus línte na gcarraigeacha.  Tuigimid ar fad an bhaint thábhactach atá eadrainn féin agus ár dtimpeallacht ach léiríonn scannán mar The Field an tuairim go bhfuil gaol speisialta ag na hÉirinnigh dár gcuid talún.  Píosa lúfar a bhí ann le híomhánna de chíocha folaithe ag deatach ag teacht as na síni, dúch ag snamh ar dhroim scríbhneoireachta fliuiche agus an fharraige ag sileadh isteach is amach thar charraigeacha stairiúile le tionlachan cantóra sean-nósaigh ar trí threagascóir.  Nuair atá náisiúin ag iarraidh a chuid phearsantachta féin a athbhunú i ndiaidh chóilíneachta, go minic dearctar siar chuig stair rómánsúil.  Mar thoradh ar an aisradharc seo cothaíodh sodhchaí coimeadthach in ainneoin cách a bhí ag tárlú ag an tráth chéanna ar fud na hEorpa agus i Meiriceá. Ta tráchtáil sa phíosa seo ar na srianta a chuirtí ar chollaíocht an phobail agus na mban ach go háirithe, le linn an tréimhse cúlfheiscinte in Éirinn.

Tá cáil ar scríbhneoireacht agus ar bhéaloideas na hÉireann maidir le aitheanntas idirnáisiúinta ach níl an luach chéanna tugtha dealaíon físeach na tíre.  Bfhéidir go dtugann an easpa cáile seo miniú dúinn ar an gcaoi go bhfuil mná chomh láidir sna healaíonta nua faoi láthair.  De réir fealsúnaithe mar Derrida agus Foucault, ni féidir an teanga a scarúint o na cumhachtai politiciúile arbh as ar thainig siad.  Bhí tradisiúin na litríochta chomh láidir sin i rith pholasaíochta claonaigeanta an stáit úir go bhfuil sé deacair briseadh isteach sa mheán gan aird a thabhairt ar an dtaobh sin de chultúr na nGael.  Cothaíonn ealaíon físeach spás níos oscailte do dhaoine nach mothaíonn páirteach den aitheantas aon-toiseach a mhaothaíonn an focal.  Níl an méid chéanna 'bagáiste' ag baint le fís, agus tá sé soiléir go bhfuil mná ag baint na mbuntáistí as an tabula rasa seo.

D'úsáid Dorothy Cross an tradisiúin litereatha i mbealach inniúil in a h-obair Ghost Ship a bhí suite i gcuan Dún Laoighaire.  Is áit coitianta é clanna a fheiscint ag siúil i ndiaidh an tae nó ar thráthnóna suaimhneach ach níos minicí ar lá anfach.  Fad is a bhí an long lonaithe fad beag amach on gcé, cloistí tuistí ag seanchaíodóireacht leis na páistí.  Bhí scéalta éagsúile acu ag miniú an loing lonnraigh ghlais a bhí ag teacht isteach agus amach as radharc mar thaibhse síodúil.    Sa bhealach seo thóg an t-ealaíontóir oidhreacht fhoirmiúil agus thug sí ar ais don phobal i bhfoirm daonna agus pearsanta gan tagairt a dhéanamh don teanga nó do na téacs arbh fhuath le formhór dhaoine ar scoil.

Déanann Dorothy Cross an-trácht ar chultúr Mhuireann na tíre chomh maith.  Tá samhail Mhuire in Éirinn léirithe mar bhean bhéasach chiúin, ní labhrann sí, seasann sí go foighdeach le miongháire ar a cuid aghaidh.  I gcultúir eile, bíonn sí cantalach agus bríomhar ach ní anseo.  Is frithchaitheamh é seo ar conas a samhailítear an bhean fhoirfe.  Trí dhealbh a chruthú i bhfoirm Mhuire ach a chludú le seithe ainmhí, tá critique éirmiúil faoi lán seol.  Ní hí an mhaidghean an t-aon treoir atá ag mná na hÉireann.  Tá súgradh ar siúil le corp na mban le síne an bhó ar cnagaire na maidghine Muire. Ni féidir liom samhlú go mbeadh aois nach bhfuil gaol trioblóideach taitneamhach idir an bhean agus a cuid choirp ach ar a laghad le cabhair na n-ealaíontóirí thuas luaite, is abhar cainte é.  Ach tá sé mar aidhm ag an alt seo an ceangal casta idir an corp agus talamh agus stair na tíre a chur i gcuimhne.

Rachel Ní Chuinn